Tattaunawa Ko Rage Tashin Hankali? Dalilin da Ya Sa Yin Sulhu da Shugabannin Ƙungiyoyin Masu Rajin Raba Ƙasa da Aka Yanke Wa Hukunci Zai Iya Raunana Ƙarfin Hana Laifi na Ƙasa
Daga Mohammed Babagana Abubakar
A duk lokacin da ake tattaunawa kan sasanta rikice rikicen ƙasa da samar da haɗin kai, ana yawan ganin cewa yin sulhu da masu korafi ko masu tayar da hankali ita ce hanya mafi sauri ta samun zaman lafiya. A lokucin da ƙasa ke fuskantar matsalolin tsaro da sabanin ra’ayoyin yankuna daban daban, wasu shugabanni kan ga cewa yin sassauci da tattaunawa da waɗannan ƙungiyoyi zai taimaka wajen rage tashin hankali da dawo da kwanciyar hankali.
Duk da cewa tattaunawa muhimmiyar hanya ce ta warware rikice rikice, tana zama abin damuwa idan har ta fara maye gurbin tsarin shari’a da kuma ka’idar ɗaukar alhakin laifuffuka. Wannan muhawara ta sake tasowa bayan kalaman tsohon ɗan takarar shugaban ƙasa, Peter Obi, a wani taron tattaunawa da aka gudanar a birnin Washington D.C., inda aka ruwaito cewa ya bayyana cewa babu wani dalili mai ƙarfi da zai sa a ci gaba da tsare shugaban ƙungiyar IPOB, Nnamdi Kanu, tare da jaddada cewa tattaunawa ce mafita ga rikicin yankin Kudu maso Gabas.
Masu goyon bayan irin wannan matsayi suna ganin cewa tattaunawa za ta taimaka wajen magance korafe korafen da ke haddasa rikice rikice tare da ƙarfafa haɗin kan ƙasa. Sai dai masu suka suna ganin cewa duk wani yunƙuri na kawar da hukuncin kotu ko kauce wa sakamakon shari’a ta hanyar siyasa na iya raunana ginshiƙin doka da oda tare da haifar da matsalolin tsaro a nan gaba.
Babban abin da ake tattaunawa a kai shi ne bambanci tsakanin yancin faɗar albarkacin baki da kuma ɗaukar alhakin laifuffuka. Duk da cewa rashin gamsuwa da gwamnati da bayyana ra’ayi na siyasa haƙƙi ne a tsarin dimokuraɗiyya, gwamnatin Najeriya ta dage cewa batun Nnamdi Kanu ya wuce maganganun siyasa kawai. Bayan shekaru na shari’a, wata Babbar Kotun Tarayya ta yanke masa hukunci a shekarar 2025 kan manyan laifuffuka da suka shafi tsaro tare da ɗaure shi har abada.
Ko da kuwa mutum yana goyon baya ko adawa da wannan hukunci, tambayar da ya kamata a yi ita ce. Wane saƙo ne gwamnati ke aikawa idan ta nuna shirinta na sauya sakamakon shari’a ta hanyar sulhun siyasa?
Kano first
Daya daga cikin muhimman ayyukan kowace ƙasa mai cikakken iko shi ne tabbatar da cewa ita kaɗai ce ke da ikon amfani da ƙarfi bisa doka da kuma gudanar da adalci. Kotuna an kafa su ne domin tantance gaskiya da yanke hukunci bisa hujjoji da dokoki. Idan aka bari siyasa ta rinjayi hukuncin kotu, amincewar jama’a ga tsarin shari’a da yancin kotuna na iya fara raguwa.
Wannan batu bai tsaya kan mutum guda ba. Masana harkokin tsaro suna gargadin abin da ake kira moral hazard, wato yanayin da bayar da lada ko sassauci ga wani hali zai iya ƙarfafa wasu su ma su aikata irin wannan abu. Idan ƙungiyoyi suka fahimci cewa tashin hankali ko ƙalubalantar gwamnati na iya haifar musu da sassauci ko afuwa daga gwamnati, hakan na iya sa wasu su ɗauki irin wannan hanya domin cimma burinsu.
A irin wannan yanayi, masu bin hanyoyin lumana wajen neman sauyi za su iya ganin cewa dabarunsu ba sa haifar da sakamako kamar yadda tashin hankali ke yi. Wannan na iya haifar da mummunan al’ada inda wasu ke ganin cewa hanya mafi sauri ta jawo hankalin gwamnati ita ce tayar da rikici maimakon amfani da hanyoyin da kundin tsarin mulki ya tanada.
Haka kuma akwai batun sadaukarwar jami’an tsaro da hukumomin tabbatar da doka. Yaƙi da ta’addanci da gudanar da bincike kan manyan laifuffuka na buƙatar lokaci, kuɗi da sadaukarwa mai yawa. Jami’an tsaro da dama suna fuskantar haɗari wajen kare rayuka da dukiyoyin jama’a.
Idan bayan irin wannan ƙoƙari aka juya aka mayar da hukuncin kotu wani batu na ciniki a siyasa, hakan na iya rage ƙwarin gwiwar jami’an tsaro. Za su iya fara tambayar ko ƙoƙarinsu zai kasance mai amfani idan daga ƙarshe za a iya sauya sakamakon ta hanyar siyasa.
Wannan ba yana nufin cewa tattaunawa ba ta da muhimmanci ba. A’a, tarihi ya nuna cewa tattaunawa mai ma’ana na iya taimakawa wajen rage rikice rikice da samar da fahimtar juna. Amma mafi ingancin tattaunawa ita ce wadda ke aiki tare da tsarin doka, ba wadda take maye gurbinsa ba.
Al’umma mai bin tsarin dimokuraɗiyya dole ne ta daidaita tsakanin sulhu da kuma tabbatar da adalci. Zaman lafiya na gaskiya ba ya samuwa ne kawai ta hanyar yin sassauci na siyasa, sai dai ta hanyar ƙarfafa cibiyoyin gwamnati, tabbatar da adalci ga kowa da kuma gina amincewar jama’a cewa doka ba ta nuna son kai kuma ba abin ciniki ba ce.
Najeriya na fuskantar ƙalubalen tsaro masu yawa waɗanda ke buƙatar hikima da tsayin daka. Yayin da ake ƙoƙarin ƙarfafa haɗin kan ƙasa da magance korafe korafen yankuna, dole ne a yi hakan cikin iyakokin kundin tsarin mulki da doka.
A ƙarshe, ƙarfin dimokuraɗiyya yana bayyana ne ba ta yadda take sassauta doka saboda matsin lambar siyasa ba, sai dai ta yadda take tsayawa kan ka’idojin adalci ko da lokacin da hakan ba zai kawo ribar siyasa ba. Idan Najeriya na son tabbatar da zaman lafiya, haɗin kai da kuma hana tashe tashen hankula a nan gaba, wajibi ne a ci gaba da mutunta doka da hukuncin kotuna. Tattaunawa tana da muhimmanci, amma adalci dole ne ya kasance shi ne kalma ta ƙarshe.