Daga Mohammed Babagana Abubakar
Ƙarfin kowace al’umma mai bin tsarin dimokuraɗiyya ba ya ta’allaka ne kawai kan gudanar da zaɓe ko bai wa jama’a damar shiga harkokin siyasa ba, sai dai ya fi karkata ga fifikon mulkin doka. Ƙasar da ake tafiyar da ita bisa doka maimakon son zuciyar mutane suna more zaman lafiya, tabbaci, da kuma amincewar jama’a ga cibiyoyinta. Akasin haka kuwa, idan aka fara mayar da harkokin shari’a ƙarƙashin lissafin siyasa, ginshiƙan dimokuraɗiyya kan fara raunana, tare da jefa tsaron ƙasa cikin haɗari.
Wannan muhawara ta sake tasowa ne bayan kalaman da Peter Obi, Dan takar shugaban kasa a karkashin jam’iyyar Nigeria Democratic Congress (NDC), ya yi dangane da ci gaba da tsarewa da kuma gurfanar da shugaban ƙungiyar IPOB, Nnamdi Kanu. Yayin wata ganawa a birnin Washington D.C., Obi ya bayyana cewa tattaunawa da sulhu su ne mafi dacewa wajen samar da zaman lafiya fiye da tsawaita rigingimun shari’a, yana mai cewa babu wani dalili mai ƙarfi da zai sa a ci gaba da tsare Kanu.
Duk da cewa kira zuwa ga zaman lafiya da sulhu wani muhimmin bangare ne na tsarin dimokuraɗiyya, wannan batu ya haifar da muhimmiyar tambaya. Shin ya dace a fifita maslahar siyasa a kan hanyoyin shari’a da ke gudana ba tare da raunana mulkin doka ba?
Batun ya wuce makomar mutum guda. Abin da ke kan gaba shi ne martabar tsarin shari’ar Najeriya da kuma ƙa’idar cewa dole ne a gudanar da adalci ta hanyoyin kundin tsarin mulki, ba ta hanyar sasancin siyasa ba.
Babban abin damuwa na farko shi ne yiwuwar raunana ikon bangaren shari’a. Kotuna an kafa su ne domin fassara doka, yanke hukunci a kan saɓani, da tantance gaskiya ko laifi bisa hujjoji. Amincewar jama’a da kotuna na dogara ne da tabbacin cewa za a mutunta kuma a aiwatar da hukuncinsu. Lokacin da ‘yan siyasa suka fara nuna cewa za a iya kauce wa hukuncin kotu ta hanyar tsoma bakin gwamnati ko yarjejeniyar siyasa, hakan na iya rage amincewar jama’a da tsarin shari’a.
A kowace dimokuraɗiyya mai bin kundin tsarin mulki, duk wanda bai gamsu da hukuncin kotu ba yana da hanyoyin neman sauyi ta doka, ciki har da ɗaukaka ƙara da neman sake dubawa. Waɗannan hanyoyi ne da ke tabbatar da cewa an warware sabani cikin tsarin doka. Kauce wa waɗannan hanyoyi domin cimma yarjejeniyar siyasa na aika da saƙo mara kyau cewa sakamakon shari’a ba ya rataye kan hujjoji ko doka, sai dai kan tasirin siyasa.
Abu na biyu da ke haifar da damuwa shi ne batun tsaron ƙasa da hana aikata laifi. Hukumomin tsaro, masu gabatar da ƙara, da jami’an shari’a suna kashe lokaci da albarkatu masu yawa wajen bincike da gurfanar da waɗanda ake zargi da aikata laifukan da ke barazana ga zaman lafiyar ƙasa da haɗin kanta. Tsarin shari’a ba wai domin hukunta masu laifi kawai aka samar da shi ba, har ma domin hana wasu aikata irin waɗannan laifuka a gaba.
Kano first
Idan jama’a suka fara ganin cewa wasu da ake zargi ko aka samu da aikata manyan laifuka suna samun sassauci ta hanyar yarjejeniyar siyasa, ƙarfin doka wajen hana laifuka zai ragu. Ƙungiyoyi ko mutane masu korafi ga gwamnati za su iya ɗaukar hakan a matsayin hujjar cewa matsin lamba ko tarzoma na iya kai su ga samun rangwame daga gwamnati. Wannan fahimta na iya ƙara haddasa rashin zaman lafiya maimakon rage shi.
Abu na uku shi ne ƙa’idar adalci iri ɗaya ga kowa a ƙarƙashin doka. Najeriya ƙasa ce mai cike da bambance bambancen ƙabila, addini, da yankuna. Domin tabbatar da haɗin kan ƙasa, wajibi ne a aiwatar da doka cikin adalci da daidaito ga kowane mutum da kowane yanki.
Duk wata fahimta da ke nuna cewa wasu mutane ko ƙungiyoyi suna samun fifiko saboda tasirinsu na siyasa ko na yanki na iya haifar da jin rashin adalci a tsakanin sauran ‘yan ƙasa. Wannan yanayi na da matuƙar haɗari musamman a ƙasar da ke fuskantar matsalolin tsaro daga yankuna daban daban.
Sai dai kuma, waɗannan damuwar ba su kamata a fassara su a matsayin adawa da tattaunawa ba. A tarihin duniya, tattaunawa ta taka muhimmiyar rawa wajen warware rikice rikice da magance korafe korafen siyasa. Zaman lafiya mai ɗorewa na buƙatar tattaunawa, sulhu, da fahimtar juna. Amma ya kamata tattaunawa da mulkin doka su kasance masu cike juna, ba masu takaddama da juna ba.
Gwamnati mai bin tsarin dimokuraɗiyya na iya neman sulhu tare da mutunta ‘yancin bangaren shari’a. Shugabanni za su iya ba da shawarar gyare gyare, ƙarfafa zaman lafiya, da magance korafe korafe ba tare da katsalandan ga shari’o’in da ke gudana ko rage martabar kotuna ba.
Haka kuma, duk wata tattaunawa kan sulhu dole ne ta yi la’akari da waɗanda tashin hankali da rashin tsaro suka shafa. Dole ne manufofin gwamnati su daidaita tausayi da ɗaukar alhaki, ta yadda za a tabbatar da cewa adalci ya yi wa zaman lafiya da kuma waɗanda suka sha wahala aiki.
Yayin da Najeriya ke ci gaba da tafiya a tafarkin dimokuraɗiyya, ƙasar na fuskantar wani babban gwaji. shin za ta ci gaba da tsayawa kan ƙa’idojin kundin tsarin mulki ko kuwa za ta rungumi hanyoyin da suka fi dacewa da maslahar siyasa ta ɗan lokaci? Ko da yake jarabar neman gajeriyar nasara ta siyasa na iya kasancewa mai ƙarfi, sakamakon da zai biyo baya na iya zama mai tsanani.
A ƙarshe, mulkin doka dole ne ya ci gaba da kasancewa ginshiƙin shugabanci. Shugabanni kan zo su wuce, amma cibiyoyi su ne ke dorewa. Kare martabar waɗannan cibiyoyi yana da muhimmanci ga dimokuraɗiyya, tsaron ƙasa, zaman lafiyar al’umma, da makomar Najeriya.
Ƙasar da ake mulkinta bisa doka ta fi ƙarfi fiye da ƙasar da ake tafiyar da ita bisa maslahar siyasa. Domin Najeriya ta samu zaman lafiya mai ɗorewa da ci gaba mai ma’ana, mutunta hanyoyin kundin tsarin mulki dole ne ya kasance abin da ba za a yi sulhu a kansa ba.